Historia współczesna i „topografia terroru”

Dla osób zainteresowanych współczesną historią Europy Berlin to prawdziwa uczta, na którą składają się pamiątki obecne tu na każdym kroku. Tragiczna historia tego miasta – wojna, brutalne rozdarcie na dwie części, a następnie trwająca do dziś próba ich posklejania – żadnego z tych aspektów swoich dziejów Berlin nie ukrywa, a wręcz przeciwnie – na ich (wyeksponowane) ślady natykamy się na  każdym kroku.

Zwiedzanie dobrze zacząć od dworca Ostbahnhof na wschodzie i stopniowo przemieszczać się na zachód miasta. W ten sposób zobaczymy większość najbardziej interesujących i znaczących pamiątek wojennej i powojennej historii Berlina – zarówno tych oficjalnych – muzeów, pomników i miejsc pamięci, jak i mniej formalnych – charakterystycznych budowli, miejsc związanych z codziennym życiem w minionym ustroju, drobiazgów przypominających podzielone miasto.

Mur-berlinskiPamiątki po Murze Berlińskim:

Ścieżka Pamięci Muru Berlińskiego (Geschichtsmeile Berliner Mauer, Bernauer Straße) – zachowany fragment muru oraz stała ekspozycja składająca się z 21 tablic informacyjnych, starannie dokumentujących historię muru i ucieczek (materiały dostępne w 4 językach).  Na Bernauer Straße 111–119 znajduje się także Centrum Dokumentacji Muru Berlińskiego (Dokumentationszentrum Berliner Mauer), przedstawiające zdjęcia, dokumenty i filmy związane z Murem.

Odcinek Muru na terenie Muzeum Topografii Terroru (Niederkirchnerstraße) – wyjątkowo interesujące miejsce na mapie Berlina, w bardzo przemyślany i poruszający sposób obrazujące przerażające machiny ustrojów totalitarnych, które tutaj miały swoje główne reprezentacje. Muzeum zostało otwarte w 2010 roku i stworzone zostało w miejscu, gdzie swoją siedzibę w czasie II wojny światowej miało Gestapo i przywództwo SS, stał tu także Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy.

Krótki, ale bardzo „autentyczny” fragment Muru znajduje się przy przy Liesenstraße (tuż przy moście).

East-Side-Gallery-zwiedzanie-mur-berlinskiEast Side Gallery (Mühlenstraße, wzdłuż rzeki między dworcem Ostbahnhof a mostem Oberbaumbrücke) – odcinek Hinterlandmauer (niższego muru, zamykającego obszar graniczny od strony Berlina Wschodniego) o długości 1 300 m, po 1989 roku oddany do dyspozycji artystom z całego świata po to, by stworzyli jedyny w swoim rodzaju pomnik wolności i zarazem prawdopodobnie największą (106 olbrzymich malowideł)  galerię sztuki na świeżym powietrzu.

Interesujący przykład pozostałości po Hinterlandmauer  znajduje się na niezabudowanym terenie w pobliżu dawnego przejścia granicznego między zachodnim Mitte a wschodnim Wedding (na Chausseestraße) – zachowała się tam oryginalna brama wjazdowa.

Mały, symboliczny fragment muru stoi też wyeksponowany na Potsdamer Platz.

Wieza-niederkirchenstrasssePrzetrwało również pięć wieżyczek strażniczych (z 302): w Treptower Park (Puschkinallee) – znajduje się tam Muzeum Sztuki Zabronionej; na Kieler Straße (Mitte); na Stresemannstraße (w pobliżu Potsdamer Platz); w Henningsdorf na północnych przedmieściach Berlina (znajduje się tutaj Ciągła wystawa na temat historii urządzeń granicznych między oboma państwami niemieckimi); przy Hohen-Neuendorf.

Inne miejsca związane z podziałem miasta:

Oberbaumbrücke – most na Szprewie łączący dzielnice Friedrichshein i Kreuzberg, w latach 1961-1989 most-Oberbaumbrucke-w-berliniepełniący rolę przejścia granicznego, dziś symbol jedności miasta, a także bezsensownej śmierci wielu ofiar systemu totalitarnego – pięciorga dzieci, które utonęły w rzece nie otrzymawszy pomocy ze strony stacjonujących tu funkcjonariuszy oraz uciekinierów próbujących bezskutecznie przedostać się na zachodnią stronę miasta.

Idąc mostem Oberbaum w górę wzdłuż Warschauerstrasse, dojdziemy do szerokiej, imponującej arterii Karl-Marx Allee – prawdziwego pomnika „tortowej” architektury socjalistycznej. Stamtąd już całkiem blisko do kolejnego symbolu NRD – Fernsehturm, wieży telewizyjnej przy Alexanderplatz.

Wschodni Berlin „żegnamy” tradycyjnie przy Bramie Brandenburskiej – miejsca silnie związanego z Murem Berlińskim. 13 brama-brandenburska-berlin-zwiedzaniesierpnia 1961 roku brama stanęła bowiem pośrodku terenu granicznego, przez co nie można było jej przekroczyć ani ze wschodniej, ani z zachodniej strony. 22 grudnia 1989 roku nastąpiło uroczyste otwarcie Bramy na okoliczność upadku Muru – uczestniczyło w nim ponad 100 tysięcy osób.

Tuż obok Bramy Brandenburskiej znajduje się niezrównany, kontrowersyjny i niezwykle poruszający pomnik – jedyny taki na świecie: Pomnik Pomordowanych Żydów Europy, upamiętniający zagładę narodu żydowskiego podczas II Wojny Światowej. Niezwykła konstrukcja autorstwa Petera Eisenmana została odsłonięta w 2005 roku; składa się z 2711 betonowych bloków-steli (po jednym na każdą stronę Talmudu) tworzących niezwykły „labirynt”. Pod ziemią znajduje się izba pamięci – mieszczące sale wystawowe, salę odczytową i księgarnię.

pomnik-pomordowanych-zydow

Podobnie niepokojącym klimatem i niebanalną bryłą autorstwa Daniela Libeskinda wyróżnia się słynne Muzeum Żydowskie (Lindenstrasse 9-14) – więcej o tym wyjątkowym obiekcie tutaj.

220px-Checkpoint_Charlie_BerlinPunktem obowiązkowym na trasie większości turystów jest oczywiście Checkpoint Charlie (Friedrichstrasse 43-45, na skrzyżowaniu z Zimmerstrasse), jedno z najbardziej znanych przejść granicznych pomiędzy Wschodnim i Zachodnim Berlinem. Obecnie możemy zrobić sobie tutaj zdjęcie z przystojnym oficerem, nabyć gadżety związane z epoką, a przede wszystkim zwiedzić bardzo ciekawe (choć niestety zawsze tłoczne) Muzeum Muru Berlińskiego.

Idąc dalej Friedrichstrasse w kierunku wschodnim, dojdziemy do kolejnego bardzo ważnego – w smutnej komunistycznej rzeczywistości ważniejszego niż popularny Checkpoint Charlie – dla całego podzielonego kraju miejsca. To dworzec Friedrichstrasse, kolejowe przejście graniczne między Berlinem Wschodnim i Zachodnim. Przez trzydzieści lat nadziemne perony rozdzielone były stalową ścianą, Dworzec-Berlin_Friedrichstrassedzielącą dworzec na stronę południową, odpowiadającą sektorowi zachodniemu (połączenia torowe na wschód zlikwidowano), oraz północną, należącą do NRD – tory biegnące na zachód zabarykadowano, a halę obstawiono czujnymi funkcjonariuszami straży granicznej. Obok dworca od strony północnej (przy ulicy Reichstagufer) dobudowano połączony z dworcem budynek przejścia granicznego – miejsce dramatycznych pożegnań rozdzielonych przez mur rodzin i przyjaciół, nazywany z tego powodu zwyczajowo pałacem łez (Tränenpalast). W 2011 roku otwarto w budynku wystawę GrenzErfahrungen, w atrakcyjny sposób odtwarzająca ponurą atmosferę tamtych dni. (Ekspozycja otwarta od wtorku do piątku od 9-19 i w soboty i niedziele od 10-18. Wstęp wolny).

Kierując się stąd na południowy zachód dojdziemy do jednej z głównych ulic Berlina i jednej z najpiękniejszych alei stolicy, Unter den Linden. Przez lata odcięta od Zachodu, ulica wprost naszpikowana jest znaczącymi obiektami, w tym wieloma o znaczeniu historycznym: Brama Brandenburska; Neue Wache – pierwotnie pomnik poległych w wojnach napoleońskich, następnie przekształcony na pamiątkę poległych w I wojnie światowej, w czasach NRD pomnik poświęcony pamięci ofiar faszyzmu, dziś Unter-den-linden-berlin-zwiedzaniepamiątka ku czci ofiarom wojny i tyranii; Bebelplatz, niechlubnie rozsławiony w 1933 roku akcją spalenia ponad 20 tysięcy książek przez nazistów, inspirowaną przez ministra propagandy Goebbels’a (dziś w miejscu płonącego wówczas kopca znajduje się instalacja Versunkene Bibliothek ze szklanym dachem wkopanym w ziemię – projekt autorstwa Micha Ullmana); Arsenał; Niemieckie Muzeum Historyczne. Nieopodal znajduje się Reichstag – gmach parlamentu Rzeszy, o którego doniosłej roli w historii Niemiec, Europy i całego świata nie trzeba przypominać (słynny pożar tego budynku w 1933 roku był pretekstem do całkowitego przejęcia władzy przez Hitlera). Dziś ten najważniejszy obiekt w kraju, który po gruntownej renowacji olśniewa nowoczesną szklaną kopułą, można zwiedzać bezpłatnie (po wcześniejszej rezerwacji – więcej).

Inne warte odwiedzenia miejsca pamięci i muzea związane ze współczesną historią Niemiec i Europy:

Miejsce Pamięci Narodowej Berlin-Hohenschönhausen –  muzeum mieszczące się w budynku byłego głównego więzienia Stasi (Genslerstrasse 66, Lichtenberg);

Miejsce Badań i Pamięci Normannenstraße Muzeum Stasi – centrum badań i pamięci o systemie politycznym byłej NRD, zorganizowane  w byłej siedzibie Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego Stasi (Ruschestrasse, Lichtenberg);

Muzeum Luftwaffe – obiekt na terenie byłego wojskowego lotniska Berlin Gatow. Ekspozycję stanowią samoloty i sprzęt wojskowy wystawione  na wolnym powietrzu oraz w dwóch hangarach;

Muzeum Aliantów (Clayallee, Steglitz-Zehlendorf) – ekspozycja związana z obecnością w Niemczech wojsk alianckich w latach 1945-1994;

Nieczynne lotnisko-park miejski Tempelhof i położony obok Platz der Luftbrücke z pomnikiem Luftbrückedenkmal – symbole tzw. mostu powietrznego – alianckiej operacji logistycznej Vittles z lat 1948-49, której celem było dostarczenie żywności, wody i węgla ludności Berlina Zachodniego podczas sowieckiej blokady miasta. Pomnik poświęcony jest pamięci amerykańskich i angielskich lotników, których ponad 70 zginęło w wypadkach podczas operacji.

Berlin_Tempelhof_Luftbrueckendenkmal-pomnik

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *